7. Historia "Joli" i "Kraka"

Danuta Magreczyńska „Jola” przetransportowała kanałami ze Starówki do Śródmieścia bardzo ciężko rannego kolegę. Po miesiącu walk była zupełnie wyczerpana. Resztkami sił trochę go niosła, trochę ciągnęła. Ranny co chwila tracił przytomność.  Maź pod nogami była śliska, trudno było iść samemu, a co dopiero nieść bezwładnego człowieka. Do koszmarnego zmęczenia dochodziło przygnębienie.  Straciła narzeczonego „Andrzeja” , który zginął w czasie walk na Starówce. Po czterech godzinach marszu, wyciągnęli ich przy ulicy Wareckiej. Trafiła do batalionu „Gustaw”, ich kwatera była przy ulicy Jasnej. Któregoś dnia „Krak” Witold Kieżun zobaczył szczupłą dziewczynę otoczoną wianuszkiem żołnierzy z oddziału. Kolega powiedział mu, że to „Jola”  miss batalionu, sanitariuszka, która do nich dołączyła. „Krak” zwrócił uwagę na jej bardzo smutne oczy. Kilka dni później wrócił ze służby w Prudentialu. Usiadł na oknie i znalezioną szczotką czyścił buty. Tędy prowadziła droga na podwórko. Podeszła „Jola”, prosząc o przepuszczenie. Szybko zrobił przejście i pomógł jej wyjść. Uroczo się uśmiechnęła i podziękowała. Temu twardemu i do szaleństwa odważnemu chłopakowi „zmiękły” kolana.  Pomyślał – śliczna i taka grzeczna. Na jakąkolwiek adorację szans nie miał, bo jej nie odstępowali koledzy. Po latach powiedział – nie zrobiłem na niej większego wrażenia. Innego zdania była Danuta „Jola” – zwróciłam uwagę i zapamiętałam bardzo wysokiego i szarmanckiego chłopaka. Po Powstaniu drogi ich rozeszły się. Witold Kieżun przeszedł przez obóz jeniecki, komunistyczne więzienie i Sowiecki gułag. Danuta Magreczyńska była w Pruszkowie, potem kolejno w trzech obozach. Po wyzwoleniu ostatniego przez wojsko gen. Maczka wyjechała do Francji. Miała wsparcie mieszkającej tam rodziny, zaczęła studia. Ogromna tęsknota za krajem i rodziną zmusiły ją do powrotu do Polski. Był rok 1949, lato. Pojechała z siostrą i jej rodziną nad morze do Krynicy Morskiej. Wspólna znajoma przedstawiła jej młodego człowieka… Poznał ją od razu, przypominając ich powstańczą znajomość. Ona nie poznała go, bardzo się zmienił. Jemu serce biło coraz mocniej. Ona miała wątpliwości, ale jego wielka miłość, wręcz uwielbienie i oddanie przekonały ją. Przeżyli razem 63 lata.

6. A w Warszawie już wiosna...

W Warszawie już wiosna zagościła na dobre. Coraz więcej złotożółtych forsycji, które udowadniają wątpiącym, że zostanie z nami do lata. Na skwerkach tysiące kolorowych krokusów, bratków, niebieskich szafirków. Widziałam już pierwsze fiołki i tulipany.  W nasłonecznionych miejscach białymi, drobnymi kwiatkami obsypane są drzewka dzikich wiśni. Dzisiaj temperatura też bardzo wiosenna.

Kocham Warszawę miłością bezwarunkową. Kochałam ją od zawsze. Prawie 31 lat temu zdecydowałam się tutaj studiować. Pierwsze miesiące mieszkałam na Grochowie, w akademiku przy ulicy Kickiego. Do sentymentalnych powrotów skłonił mnie spacer po miejscach znajomych sprzed lat. W tej okolicy odwiedzam Panią Ulę Katarzyńską. Robię to często i systematycznie. Przegadane godziny trudno byłoby zliczyć. Wydawać by się mogło, że o swoim – szczególnie okupacyjnym i powstańczym – życiu opowiedziała wszystko. Nic bardziej mylnego – każda rozmowa, to przynajmniej jeden nowy fakt, jedna ciekawa historia. Zawsze kiedy jesteśmy razem, obok leży dyktafon, dlatego wiem, że nic nie ucieknie z pamięci. Na pewno wykorzystam te historie w następnej książce. U Pani Uli w ogródku też wiosna. Niebieski dywanik z szafirków i złoto forsycji jest powodem  jej wielkiej radości i dumy.

Kiedy wracałam, do tramwaju wszedł grajek z akordeonem. Bardzo lubię i zawsze wspieram ich, szczególnie jak śpiewają warszawskie pieśni i piosenki. Uliczni muzykanci nadają miastu wyjątkowy klimat. Kiedy zagrał „Sen o Warszawie” poczułam takie miłe ciepło… Wkrótce ukaże się moja książka „Pod okupacją i w Powstaniu. Konspiracyjne wspomnienia”. Jeden z rozdziałów poświęcony jest Warszawie przedwojennej. Znam ją z opowieści moich bohaterów. To oni upewnili mnie jak bardzo kocham to miasto.

5.Pierwszy powstańczy ślub w Śródmieściu

Chociaż na chrzcie pomylono kolejność jej imion i wpisano Maria Roża. Zawsze używała drugiego imienia, była Różą. Jej ojcem chrzestnym był generał Józef Haller.  Rzadko imię tak bardzo pasuje do osoby. Róża to symbol kobiecości. Oznacza uznanie i szlachetność. Róża Nowotna Walcowa była niezwykłą, bardzo szlachetną i skromną kobietą. Chociaż uczestniczyła w wielu wydarzeniach, bardzo ważnych dla naszego kraju i historii,  zawsze  pozostawała lekarzem. Jej droga do tego zawodu nie była lekka. Ojciec i starszy brat byli lekarzami, ona też marzyła o medycynie, ale odradzono jej. Po zdaniu matury w 1939 rok, miała pójść na prawo. Wybuchła wojna, potem była okupacja. Potrzeba było więcej lekarzy niż prawników, zaczęła studiować tajną medycynę. Listownie poinformowała ojca o tej decyzji. Pogodził się z jej wyborem, przecież sam ją zaraził tym bakcylem.

Janek Walc również pochodził z rodziny lekarskiej. Róża i Jan spotkali się na tajnych studiach. Wspólne studiowanie, praktyki w szpitalu zbliżyły młodych.  Początek ich znajomości wcale nie był łatwy. Janek podkochiwał się w ich wspólnej koleżance Zosi, a Róży, ze względu na bardzo puszystą fryzurę, często dokuczał, żartując – Pudel do wody. Przed Powstaniem byli już parą. Myśleli nawet o ślubie, ale nie zdążyli. Wybuchło Powstanie mieli przydział do szpitala przy ulicy Poznańskiej 11. Pierwsza  śmierć jednego z kolegów, młodziutkiego sanitariusza Andrzeja Twardo, przygnębiła wszystkich. Był skromny pogrzeb. Komendant krótko pożegnał , kapelan zaintonował „Serdeczna Matko”, złożono biało – czerwone kwiaty. Wtedy zapadła decyzja o ślubie Róży i Jasia. Trochę poza nimi, bo propozycja wyszła od komendanta i brata Róży. Ślub miał odwrócić myśli od tragicznych zdarzeń. Młodzi nie mieli nic przeciwko… tylko był wielki problem Ona była wyznania rzymsko – katolickiego, on ewangelicko – reformowanego. Dla wielkiej miłości nie ma słowa „niemożliwe”. Ksiądz profesor Kwieciński wydał im pozwolenie. 12 sierpnia 1944 roku w kaplicy Sióstr Rodziny Maryi, odbył się pierwszy powstańczy ślub w Śródmieściu. Wcześniej, wzruszona mającą nastąpić uroczystością, mieszkanka jednego z okolicznych mieszkań zaprosiła młodych, żeby wykapali się w jej łazience. Panna Młoda miała na sobie żółtą bluzkę, uszytą jeszcze przed Powstaniem z materiału spadochronowego. Obrączki były zrobione z łożysk karabinu maszynowego. Róża dostała po ślubie piękny bukiet dalii, który przez jednego z przyjaciół został przyniesiony z pobliskiego ogrodu pomologicznego. Wszystkim dopisywały doskonałe humory. Wieczorem było prawdziwe przyjęcie, dzięki dowództwu, każdy z gości dostał po lampce czerwonego wina. Siostry zakonne przygotowały kanapki z kiełbasą i pomidorem. Róża i Jan wiele jeszcze przeżyli ciężkich dni w Powstaniu. Po wojnie też nie było lekko, ale nigdy nie żałowali decyzji z 12 sierpnia 1944 roku.

4.Obrączki od Kuleszy

Andrzej Malinowski ps. Włodek walczył już we wrześniu 1939 roku w obronie Modlina. W czasie okupacji był studentem tajnej medycyny. Działalność konspiracyjną zaczął od Szarych Szeregów, później w batalionie „Zośka” był dowódcą 1 kompanii „Maciek”.
Ula Kurkowska była najmłodszą i jedną z najładniejszych łączniczek dowództwa „Broda 53”.
Zakochani, bardzo pragnęli być razem. Włodek kupił obrączki z „gwarancją” długiego szczęścia: „Obrączki od Kuleszy, długie szczęście w małżeństwie”. W konspiracji tyle rzeczy było fałszywych, podrabianych. Ich miłość była najszczersza i najprawdziwsza. Kiedy wyrabiali fałszywe dokumenty konspiracyjne, to  miłość i fantazja, skłoniły ich do wyrobienia papierów małżeńskich. Wtedy właśnie Włodek kupił obrączki. Rodzina Uli i Włodka zaakceptowała ten związek. Gościli młodych w swoich domach. Lipiec 1944 roku był piękny i gorący i tak bardzo chciało się żyć! 13 lipca Włodek z kierowcą, swoim podwładnym, jechali konspiracyjnym samochodem. Zatrzymani zostali przez niemiecką żandarmerię do kontroli .  Po sprawdzeniu dokumentów i zadaniu kilku pytań Niemcy zorientowali się z kim mają do czynienia. Chłopcy zdecydowali się na ucieczkę. Włodka dosięgły kule. Upadł, ale ciągle był przytomny. Miał przy sobie jakieś dokumenty, zdjęcie Uli. Mogło to być jakimś tropem dla Niemców, zagrożeniem dla ukochanej. Jeszcze zdążył podrzeć i zjeść je. Dopadli go i dobili. Dzięki współpracy i dobrej woli wielu osób udało się pod fałszywym nazwiskiem zabrać jego ciało ze szpitala i pogrzebać. Dla bezpieczeństwa Ula nie mogła być na pogrzebie.  Siostra Włodka ucięła dla niedoszłej bratowej kosmyk jego włosów. Dwa tygodnie później wybuchło Powstanie. Urszula Kurkowska „Ula” przeszła cały powstańczy szlak: Wola, Starówka, kanały, Śródmieście, Czerniaków, kanały, Mokotów. W kieszeni panterki cały czas był z nią kosmyk włosów i zdjęcie Włodka. Wychodząc z Warszawy zdjęła panterkę, schowała opaskę, ale bezcenne pamiątki po narzeczonym poszły z nią. Przechowuje je do dnia dzisiejszego, a na palcu nosi zaręczynową obrączkę.

3. Oczy dziecka.

Codziennie jeżdżę po Warszawie, prawie zawsze tramwajami. Rzadko autobusami, prawie wcale nie korzystam z metra. Ot, taka fantazja. Zagapiam się w Warszawę, obserwuję ludzi, czytam.  Znam na pamięć wiele rozkładów jazdy. Często słyszę – przecież metrem to chwila i bez przesiadek. Owszem, wiem, ale i tak pojadę tramwajem.
Dzisiaj w tramwaju linii 33 czytałam. Na tej trasie  znam nawet przelatujące wróble, dlatego nie patrzę w okno. Przy Placu Grunwaldzkim wsiadła babcia z wnukiem. Chłopczyk mógł mieć cztery, pięć lat. Jego mina miała prawie moc Bazyliszka. Usteczka w podkówkę do dołu, zmarszczone czółko. Ręce założone na piersiach i bardzo zaciśnięte. Kiedy siedząca obok kobieta  odezwała się do niego, odwrócił głowę. Odłożyłam książkę i zaczęłam go obserwować. Zareagował prawie natychmiast i pokazał mi język. Rozbawiło mnie to ogromnie. Coraz szerzej uśmiechałam się do niego, od czasu do czasu puszczając oczko. Przez kilka chwil zaciskał usta, ale buźka powoli pogodniała. Wreszcie  zniknęła podkówka i uśmiechnął się całą mordką. Włożył rączkę do kieszeni i wyciągnął lizaka. Chwilę zastanawiał się czy rozwinąć i w końcu podsunął mi prawie pod nos i zapytał – chcesz?
- Nie chcę – powiedziałam zachowując powagę.
Zdziwiony, jeszcze starał się mnie przekonać – Ale to cola.
- Gdybyś miał malinę to bym wzięła – zrobiłam smutną minę.
- E tam, cola lepsza – chyba ucieszył się, że nie lubię lizaków, szybko rozpakował i wpakował do ust.
Kiedy mu powiedziałam, że na następnym przystanku wysiadam posmutniał. Zapytał jak mam na imię i czy mam dzieci.  Powiedziałam mu cześć i już miałam wychodzić, kiedy zawołał za mną – fajna jesteś… że nie wzięłaś lizaka, bo ja lubię colowe. Odwróciłam się do niego z najradośniejszym uśmiechem. Zagapiona w szczere dziecięce oczy – jak źle to płaczą, jak dobrze to radują się. Bez fałszu, bez  udawania!